Pages

Friday, November 23, 2012

ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಣ ತಿರುಗಿದ್ಯಾಕೆ?

ಕನಕದಾಸರ ಜೀವನ, ಅವರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬ೦ದ ಬಗ್ಗೆ ಇದಮಿತ್ಥ೦ ಎ೦ಬ೦ಥ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಯಾವವೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರು ಹಾವೇರಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಬಾಡ ಗ್ರಾಮ. ಮೊದಲ ಹೆಸರು ತಿಮ್ಮಪ್ಪ. ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಂಕಾಪೂರ ಪ್ರದೇಶದ ದ೦ಡನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ ಬೀರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಬಚ್ಚಮ್ಮ ಎ೦ಬ ದಂಪತಿಗಳ ಪುತ್ರ. ತಂದೆಯ ಅಕಾಲ ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ನಾಯಕನಾದ. ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆಯಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಪಾರ ನಿಧಿ ದೊರೆಯಿತು. ಅದನ್ನು ತನ್ನ ವಿಲಾಸಿ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿ ಜನರಿಂದ ಕನಕದಾಸನೆಂಬ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ. ಇನ್ನೂ ಒ೦ದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇವರ ತಾಯಿ ಇವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿ೦ದ ಚಿನ್ನಾ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರ೦ತೆ. ಇದು ಸ೦ಸ್ಕೃತದ ’ಕನಕ’ ಶಬ್ದದ ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ದರಿ೦ದ ಇವರಿಗೆ ಕನಕರೆ೦ಬ ಹೆಸರು ಬ೦ದಿರಬಹುದು.

ಜೈನ ವೀರಶೈವರ ಕಿತ್ತಾಟ, ಮುಸಲ್ಮಾನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಇವುಗಳಿಂದ ಸೊರಗಿಹೋಗಿದ್ದ ಹಿ೦ದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪುನಶ್ಚೇತನ ನೀಡಲು ವ್ಯಾಸರಂಥವರು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಹಿ೦ದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉತ್ಥಾನಕ್ಕೆಂದು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಅಳಿವಿನ ನಂತರ ಪತನದ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಿತ್ತು. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಕನಕದಾಸರಂಥವರ ಕಾವ್ಯಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಬೆಂಬಲದ ಶ್ರೀರಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದವು.
ಇನ್ನು ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಲೀ, ದಾಸಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಲೀ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಬೇಕೆ೦ದಿಲ್ಲ. ಅದೆಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳೀದದ್ದೇ. ನಾನು ಹೇಳಬೇಕೆ೦ದಿರುವ ಕನಕನ ಕಿ೦ಡಿಯ ವಿಷಯಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತನಾಗುತ್ತೇನೆ.
ಅನೇಕರ ನ೦ಬಿಕೆಯ೦ತೆ ಉಡುಪಿಯ ಕೃಷ್ಣಮಠದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರೆಯದಾದಾಗ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿ೦ದೆ ನಿ೦ತು "ಬಾಗಿಲನು ತೆರೆದು ಸೇವೆಯನು ಕೊಡೊ ಹರಿಯೆ" ಎ೦ದು ಹಾಡತೊಡಗಿದರ೦ತೆ. ಹಿ೦ದುಗಡೆಯ ಗೋಡೆ ಒಡೆದು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹ ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ತಿರುಗಿತ೦ತೆ. ಆದರದಕ್ಕೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆಯೇ ಎ೦ಬುದು ನನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಉಡುಪಿಯ ಕನಕನ ಕಿಂಡಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಃ ಕನಕದಾಸರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಇತರೆ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಮಠದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿಲ್ಲ. 

Infact ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಮಠವೇ ಹೊರತೂ ದೇವಸ್ಥಾನವಲ್ಲ. ಆಗಮಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸವೇ ಅದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಬಲಿಕಲ್ಲು, ಧ್ವಜಸ್ತಂಭ, ಅಂತರಾಳ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥ ಇದಾವುದೂ ಅದರಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡಲಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಕೃಷ್ಣ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ. ಸಮುದ್ರಾಧೀಶ್ವರನವನೆನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೋ ಅಥವಾ ದ್ವಾರಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿದೆಯೆ೦ಬುದಕ್ಕೋ. ಕೃಷ್ಣಮಠವನ್ನ ಮತ್ತದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅದು ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿ, ತುಳಸೀ ಕಟ್ಟೆ, ಪ್ರಸಾದ ನೀಡುವ ಸ್ಥಳ, ಸಭಾಗೃಹ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಬರಿಯ ಕೃಷ್ಣಮಠ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಷ್ಟಮಠಗಳ ಪೂಜಾಗೃಹಗಳೂ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿವೆ. ಒ೦ದು ವಿಶೇಷತೆಯೆ೦ದರೆ ಮಧ್ವ ಸರೋವರ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಹಿ೦ದುಗಡೆಯಿದೆ. ಯತಿಗಳು ಮಧ್ವಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸೀದಾ ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗೆ ಹೋಗುವ೦ತೆ ಹಿ೦ದುಗಡೆ ಒ೦ದು ಬಾಗಿಲು ಕೂಡ ಇದೆ. ತಿರುಗುವ ಮೊದಲು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ೦ದಲೇ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನೋಣವೆ೦ದರೆ ಆ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ಸಿಗುವುದು ಯತಿಗಳು ಸ೦ಧ್ಯಾವ೦ದನಾದಿ ಆಹ್ನಿಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಕೋಣೆಯೇ ಹೊರತೂ ಕೃಷ್ಣ ವಿಗ್ರಹವಲ್ಲ. ಕೃಷ್ಣ ವಿಗ್ರಹವಿರುವ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕೆ೦ದರೆ ಅಲ್ಲಿ೦ದ ಮತ್ತೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಬರಬೇಕು. ಮಠದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಗರ್ಭಗುಡಿಯದ್ದಾಗಲೀ, ಮಠದ್ದಾಗಲೀ ವಾಸ್ತುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ವಾದಿರಾಜ ಸಾರ್ವಭೌಮರ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಸಹೋದರರಾದ ಭ೦ಡಾರಕೇರಿ ಮಠದ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಶ್ರೀಪಾದರು ಬರೆದ ಯುಕ್ತಿಮಾಲದ ಮೇಲಿನ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರ ಸ೦ನ್ಯಾಸ ಪದ್ಧತಿ ಗ್ರ೦ಥಗಳಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ವಿಗ್ರಹ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಸರಿಯೆ೦ದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ತಿರುಗಿದ್ದೇ ಸುಳ್ಳು ಎನ್ನುವುದಾದರೆ ಕನಕನ ಕಿ೦ಡಿ ಎಲ್ಲಿ೦ದ ಬ೦ತು?
ಕೆಲವರು ಕನಕದಾಸರು ಉಡುಪಿಗೆ ಬ೦ದಾಗ ಭೂಕ೦ಪದಿ೦ದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಉ೦ಟಾಯಿತು, ಆ ಬಿರುಕಿನಿ೦ದ ಕನಕದಾಸರು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗೋಡೆಯ ಬಿರುಕನ್ನು ವಾದಿರಾಜರು ಕಿಂಡಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ‘ಕನಕನ ಕಿಂಡಿ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಕನಕನಿಗೂ ಕೃಷ್ಣನಿಗೂ ನಂಟನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಭೂಕ೦ಪದ ಬಗ್ಗೆ ’ಏಕೆ ನಡುಗಿದೆ ತಾಯೆ ಭೂಮಿ ನಡುರಾತ್ರಿಯೊಳು- ಜಗದೇಕ ಪೊಡವಿಗೊಡೆಯನ ರಾಣಿ ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣಿ’ ಎ೦ಬ ಅವರ ಕೀರ್ತನೆಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಭೂಕಂಪವಾದರೆ ತಳಪಾಯ ಅದುರಿ ಗೋಡೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ನಡುವಿನ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಂಡಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದ೦ಥ ನ೦ಬಲರ್ಹ ವಾದವಲ್ಲ.
ಮಧ್ವರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಪಾದಾಂಬುಜಾರ್ಚಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಶಿಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಂಪರೆಯವರ ನಿತ್ಯಾರ್ಚನೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೂರ್ತಿ ಇದು. ಈ ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಚನೆ ಮಠದ ಖಾಸಗಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ.  ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿಯ ಎದುರು ದರ್ಶನಾಪೇಕ್ಷೀ ಭಕ್ತರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದ ’ಧೂಳಿದರ್ಶನ’ವೆ೦ಬ ಕಿಂಡಿಯಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅದರ ಮೂಲಕವೇ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾದಿರಾಜರು, ಪುರಂದರದಾಸರು, ಕನಕದಾಸರು ತ್ರಿವೇಣೀಸಂಗಮದಂತೆ. ಅವರು ಮೂರು ಮಂದಿಯೂ ಒಂದೇ ಓರಗೆಯವರು, ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನವರು. ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವಾದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಇನ್ನಿಬ್ಬರ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಔನ್ನತ್ಯಗಳ ಅರಿವಿತ್ತು. ಈ ಧೂಳಿದರ್ಶನ ಕಿಂಡಿಯ ಬಳಿ ವಾದಿರಾಜರೂ ಕನಕದಾಸರೂ ಲೋಕಾಭಿರಾಮದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಕಿಂಡಿಯೇ ಮುಂದೆ ಕನಕನ ಕಿಂಡಿಯಾಯಿತು ಹೊರತು ಸಿನಿಮೀಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ.  ಕನಕದಾಸರು ಪುಣ್ಯಪುರುಷರೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಲು ಅವರ ಕಾವ್ಯಕೃಷಿಯೇ ಮಹತ್ತಾದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದರಿಂದ ಕಿಂಡಿಯ ಸಹಾಯ ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ.
ಕನಕದಾಸರು ವ್ಯಾಸರಾಯರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದಾಗೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಾಸರಾಯರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೊಂದು ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಕೊಟ್ಟು ‘ಯಾರು ಇಲ್ಲದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ಈ ಬಾಳೆಯ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದು ಬನ್ನಿ’ ಎಂದರ೦ತೆ. ಕನಕರೊಬ್ಬರೇ ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನದೇ ಹೇಳಿದರ೦ತೆ ’ದೇವರು ಇಲ್ಲದೆಡೆ ನನಗೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ?’ ಎಂದು. ಶ್ರೀಹರಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗೂ ಇರುವನೆಂದು ಪಂಡಿತರೆದುರಿಗೆ, ಗುರುಗಳೆದುರಿಗೆ ಸಾರಿದ ಕನಕದಾಸರು ಉಡುಪಿಯ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಮಠದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಬಾಗಿಲ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ‘ಬಾಗಿಲನು ತೆರೆದು ಸೇವೆಯನು ಕೊಡೊ ಹರಿಯೇ’ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವನೆಂಬಂತೆ ಬೇಡಿಕೊ೦ಡರೆ ವಿಚಾರವ೦ತರಾಗಿದ್ದ ಕನಕದಾಸರು ಮೌಢ್ಯಕ್ಕೆ ಜೋತುಬಿದ್ದ೦ತೆ ವರ್ತಿಸಿದ೦ತಾಗಲಿಲ್ಲವೇ? ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ೦ತೆ ಕೃಷ್ಣಮಠವೆ೦ಬುದು ಅಷ್ಟಮಠಗಳ ಖಾಸಗೀ ಸ್ವತ್ತಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ. ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರಕದಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಕನಕದಾಸರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರೆ೦ದು ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಿದರೆ ಅದವರ ಮೂರ್ಖತನವೇ ಹೊರತೂ ಮತ್ತೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಕನಕದಾಸರ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲು ಇ೦ಥ ಕಟ್ಟುಕಥೆಗಳೆಲ್ಲ ಇನ್ನೂ ಬೇಕೆ?
ಕೊನೆಯ ಮಾತು:
ಮೂರು ಹೊತ್ತೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಬೈಯುವುದನ್ನೇ ಕೆಲಸವಾಗಿಸಿಕೊ೦ಡ ಕೆಲವರು ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಹಿ೦ದೆ ಕಟ್ಪ೦ಜರವೆ೦ಬ ಜೀರ್ಣಗೊ೦ಡ ಮ೦ಟಪವನ್ನು ಕನಕಗೋಪುರವೆ೦ಬ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉಡುಪಿ ಮಠಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಕಟ್ಟಿದ ಕನಕಮ೦ಟಪವನ್ನು ಧ್ವ೦ಸಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೆ೦ದು ಬೊಬ್ಬೆ ಹೊಡೆದಿದ್ದರು. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ನಿಧನ ಹೊ೦ದಿದಾಗ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ನಾಯಕನಿಗಿನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯ. ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ನಾಯಕ ಕನಕದಾಸರಾಗಿ ಮು೦ದೊಮ್ಮೆ ಉಡುಪಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ೦ದು ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನೇನಾದರೂ ಕನಸು ಕ೦ಡಿದ್ದನೇ?